W 2003 roku szkoły ponadgimnazjalne opuści około 900 tys. absolwentów. Szacuje się, że blisko 520 tys. spośród nich będzie potrzebowało pomocy w poszukiwaniu zatrudnienia. Z myślą o nich Rząd przygotował program "Pierwsza Praca", który ma uchronić młode osoby kończące edukację przed bezrobociem.

Propozycje przedstawione przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej mają przede wszystkim na celu ułatwienie absolwentom zdobycia pierwszych doświadczeń zawodowych. Realizacja programu posłuży jednak w dalszej perspektywie pobudzeniu rozwoju gospodarczego i aktywności lokalnej w rozwiązywaniu problemów społecznych. Na "Pierwszą Pracę" składa się pięć elementów:

* małe i średnie przedsiębiorstwa;
* samozatrudnienie;
* kształcenie;
* wolontariat;
* informacja - poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy.

Do pracy w małym lub średnim przedsiębiorstwie przyjmę!
W obecnej chwili tylko małe i średnie przedsiębiorstwa (MSP) prywatne mogą przyjąć znaczne ilości absolwentów wchodzących na rynek pracy. Wysokie koszty zatrudnienia osób bez doświadczenia zawodowego zniechęcają jednak prywatnych przedsiębiorców do przyjmowania absolwentów do pracy. Dlatego niezbędne są działania, które wyraźnie obniżą wspomniane koszty. W oparciu o ustawę o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu można sięgnąć po następujące środki:

* refundacja wynagrodzeń absolwentów - przez 12 miesięcy pracodawca może otrzymywać refundację wynagrodzenia i składek na ubezpieczenie społeczne wypłaconych zatrudnionemu absolwentowi;
* staże absolwenckie - powiatowy urząd pracy zawiera z pracodawcą umowę, w wyniku której absolwent odbywa staż, za który otrzymuje stypendium z powiatowego urzędu pracy;
* pożyczki na tworzenie nowych miejsc pracy dla bezrobotnych kierowanych przez powiatowy urząd pracy.

Ustawa o ułatwieniu zatrudnienia absolwentów szkół, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2002 roku, pozwala na refundowanie składek na ubezpieczenie rentowe i wypadkowe pracodawcom, którzy zatrudnią absolwentów na obszarach objętych bezrobociem strukturalnym.

Zatrudnij się sam.
Część absolwentów może z kolei znaleźć pracę dzięki ułatwieniom w podejmowaniu własnej działalności gospodarczej. Program "Pierwsza Praca" zawiera następujące instrumenty sprzyjające samozatrudnieniu:

* program tanich kredytów, poręczeń kredytowych i dopłat do kosztów oprocentowania - obok pożyczek udzielanych przez urzędy pracy na rozpoczęcie działalności gospodarczej zostanie uruchomiony przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz Bank Gospodarstwa Krajowego;
* okresowe zawieszenie pobierania od absolwentów zakładających własne firmy emerytalno-rentowej części składki na ubezpieczenie społeczne;
* porady dla podejmujących własną działalność gospodarczą - absolwenci mogą liczyć na pomoc w przygotowaniu własnego biznes planu, a także na szkolenia z zakresu prowadzenia firmy, organizowane przez wojewódzki urzędy pracy w ramach realizacji programów zatrudnienia absolwentów.

A może wybrać wykształcenie?
Duży wpływ na sytuację młodych osób kończących edukację będą miały również zmiany w systemie kształcenia, mające na celu umożliwienie absolwentom uzupełnienie, poszerzenie lub zmianę kwalifikacji. Program "Pierwsza Praca" przewiduje następujące działania w tej dziedzinie:

* uruchomienie przez szkoły programów kształcenia profilowanego - organizowane w porozumieniu z pracodawcami będą obejmować intensywne szkolenia praktyczne i staże umożliwiające zdobycie w trakcie nauki doświadczenia w poszukiwanych na rynku pracy umiejętnościach;
* promocja kształcenia ustawicznego - urzędy pracy będą organizowały szkolenia, a także udzielały pożyczek szkoleniowych oraz stypendiów na podjęcie studiów dla osób zamieszkałych na obszarach zagrożonych wysokim bezrobociem strukturalnym;
* promocja Biur Karier Zawodowych - projekty związane z tworzeniem i działalnością Biur Karier Zawodowych w szkołach, zwłaszcza wyższych, będą wspierane przez państwo poprzez granty z funduszy przydzielonych Ministerstwu Pracy i Polityki Społecznej.

Wolontariusz pilnie poszukiwany!
Mimo opisanych powyżej działań nie wszyscy absolwenci znajdą pracę. Dla nich szansą na zdobycie pierwszych doświadczeń zawodowych może stać się wolontariat. Pracując nieodpłatnie w organizacji pozarządowej będą mogli nabrać praktyki i sprawdzić swoje umiejętności. Projekt ustawy o wolontariacie i działalności pożytku publicznego, przygotowany przez rząd, przewiduje, że z pomocy wolontariuszy będą mogły korzystać:

* organizacje pozarządowe, którym projekt pozwala na płacenie za świadczenia pracownicze wolontariuszy i na pokrywanie pewnych kosztów związanych z ich zatrudnieniem np. badania lekarskie lub ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków;
* organy administracji publicznej i ich jednostki organizacyjne, które będą ustawowo zobowiązane do tych świadczeń.

W obu przypadkach wolontariusze będą mogli żądać, aby instytucja, której pomagali, potwierdziła to wystawiając stosowne zaświadczenie.

Piąty element.
Powodzenie programu "Pierwsza Praca" zależy w dużym stopniu od realizacji ostatniego z jego elementów. Usługi z zakresu poradnictwa zawodowego i pośrednictwa pracy sprawią, że absolwenci będą bardziej aktywni w poszukiwaniu zatrudnienia. Zdobędą również rozeznanie w wymaganiach rynku pracy i pracodawców. Kampania informacyjna da im z kolei wiedzę o możliwościach stwarzanych przez program.

Jak zdobyć pracę?
Poradnictwem zawodowym, obok powiatowych urzędów pracy, zajmą się przede wszystkim Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej przy wojewódzkich urzędach pracy. Absolwenci będą mogli tam wziąć udział w zajęciach z zakresu autoprezentacji, technik poszukiwania pracy, poznania samego siebie, a także planowania rozwoju zawodowego. Dodatkowo, młodzi ludzie zainteresowani podjęciem działalności gospodarczej będą mogli korzystać z różnorodnych zbiorów informacji zawodowej, a przede wszystkim z baz danych programu komputerowego "Doradca 2000".

Pomoc niezbędna.
Znalezienie zatrudnienia absolwentom, a pracodawcom - pracownika, ułatwi pośrednictwo pracy. Usługi z tego zakresu będą prowadzić przede wszystkim publiczne służby zatrudnienia oraz sieć niepublicznych biur pośrednictwa, a także organizacje pozarządowe i Ochotnicze Hufce Pracy. Przewiduje się, że najbardziej skuteczną formą pomocy będzie organizacja targów i giełd pracy. Pośrednicy będą również służyli absolwentom informacją o sytuacji na lokalnym rynku pracy, o wolnych miejscach pracy i wymaganiach pracodawców. W razie potrzeby mogą także służyć pomocą w kontaktach z konkretnym pracodawcą. W ramach usług z tego zakresu przewiduje się realizację następujących podprogramów:

* Gminne Centra Informacji - uruchomiony pilotażowo w 200 gminach z obszarów szczególnego zagrożenia bezrobociem strukturalnym w pierwszej połowie 2002 r. przez MPiPS i wojewódzkie urzędy pracy;
* Samodzielność w poszukiwaniu pracy - program informacyjno-szkoleniowy, przygotowany przez MPiPS we współpracy z urzędami pracy.
* Absolwent dla absolwenta - absolwenci humanistycznych i ekonomicznych kierunków będą organizować punkty informacyjne dotyczące programu "Pierwsza Praca".